Hittegolf in Nederland: koelen met uw warmtepomp — tips en besparing

1. Waarom uw warmtepomp het ideale koelsysteem is bij een hittegolf
2. Actief versus passief koelen: hoe werkt het precies?
3. Welke warmtepompen kunnen koelen?
4. Kosten en besparing: koelen met uw warmtepomp in cijfers
5. Praktische tips om optimaal te koelen tijdens een hittegolf
6. Installatie en aanpassingen voor de koelfunctie
7. Veelgestelde vragen

In 2025 registreerde het KNMI vijf officiële hittegolven in De Bilt — een record dat volgens klimaatmodellen de komende jaren vaker gebroken zal worden. Steeds meer Nederlandse huishoudens zoeken naar een betaalbare manier om hun woning koel te houden zonder de energierekening te laten exploderen. Heeft u al een warmtepomp, of overweegt u er een te laten plaatsen? Dan beschikt u mogelijk over een koelsysteem dat al in uw woning aanwezig is. In dit artikel leest u precies hoe koelen met een warmtepomp werkt tijdens een hittegolf, wat het kost, en hoe u maximaal bespaart.

Waarom uw warmtepomp het ideale koelsysteem is bij een hittegolf

Een warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht, de bodem of grondwater en brengt die naar binnen. Bij koelen draait dit proces simpelweg om: de warmtepomp onttrekt warmte aan uw woning en voert die af naar buiten. Dit principe heet een reversibel koelproces en is dezelfde technologie die in een airconditioning zit, maar dan geïntegreerd in uw bestaande verwarmingssysteem.

Het grote voordeel ten opzichte van een losse airco? U hoeft geen apart apparaat aan te schaffen, geen extra buitenunit aan de gevel te monteren en geen tweede energiecontract af te sluiten. Uw warmtepomp doet in de zomer precies het tegenovergestelde van wat hij in de winter doet — en dat met een aanzienlijk lager energieverbruik dan de meeste mobiele of split-airconditioners.

Bovendien werkt een warmtepomp met koelfunctie gelijkmatiger dan een traditionele airco. Waar een airco vaak één ruimte sterk afkoelt en de rest warm laat, verdeelt een warmtepomp de koeling via het bestaande leidingnetwerk over meerdere vertrekken tegelijk. Dat voorkomt het oncomfortabele temperatuurverschil tussen kamers dat veel mensen als onaangenaam ervaren.

Actief versus passief koelen: hoe werkt het precies?

Er bestaan twee fundamenteel verschillende manieren om uw woning te koelen met een warmtepomp. Het verschil zit in het energieverbruik en het koelvermogen.

Actief koelen (active cooling)

Bij actief koelen draait de compressor van de warmtepomp in omgekeerde richting. Het koudemiddel neemt warmte op uit het water in uw vloerverwarming of fancoilunits en geeft die warmte af aan de buitenlucht (bij een lucht-waterwarmtepomp) of aan de bodem (bij een bodemwarmtepomp). Dit is de krachtigste koelmethode en kan uw binnentemperatuur met 5 tot 10 °C verlagen ten opzichte van de buitentemperatuur.

Het stroomverbruik bij actief koelen ligt tussen de 0,5 en 1,5 kWh per uur, afhankelijk van het vermogen van uw warmtepomp en de gewenste temperatuurdaling. Met een gemiddelde stroomprijs van € 0,28 per kWh in 2026 komt dat neer op circa € 0,14 tot € 0,42 per uur.

Passief koelen (natural cooling of free cooling)

Passief koelen is uitsluitend mogelijk met een bodemgebonden warmtepomp. Hierbij wordt het koele bodemwater (8-12 °C op dieptes vanaf 50 meter) rechtstreeks door het leidingsysteem in uw woning gepompt, zonder dat de compressor hoeft te draaien. Alleen de circulatiepomp verbruikt stroom — doorgaans niet meer dan 50 tot 150 watt.

Het resultaat: een koelvermogen van 2 tot 4 °C verlaging ten opzichte van de binnentemperatuur, voor een stroomverbruik van slechts € 0,01 tot € 0,04 per uur. Passief koelen is daarmee bijna gratis, al is het koelvermogen beperkter dan bij actief koelen. Tijdens een extreme hittegolf met buitentemperaturen boven de 35 °C kan passief koelen onvoldoende zijn om een comfortabel binnenklimaat te handhaven.

Welke warmtepompen kunnen koelen?

Niet elke warmtepomp beschikt standaard over een koelfunctie. Het hangt af van het type warmtepomp, het merk en het afgiftesysteem in uw woning.

Type warmtepomp	Actief koelen	Passief koelen	Geschikt afgiftesysteem	Indicatieve meerprijs koelfunctie
Lucht-waterwarmtepomp	Ja (bij de meeste modellen)	Nee	Vloerverwarming, fancoilunits	€ 0 – € 500 (vaak standaard)
Bodem-waterwarmtepomp (gesloten bron)	Ja	Ja	Vloerverwarming, fancoilunits	€ 300 – € 800 (passiefkoelmodule)
Water-waterwarmtepomp (open bron / WKO)	Ja	Ja	Vloerverwarming, fancoilunits, klimaatplafond	€ 0 – € 500
Lucht-luchtwarmtepomp	Ja (standaard)	Nee	Ingebouwde binnenunit (convector)	€ 0 (altijd inbegrepen)
Hybride warmtepomp	Beperkt (modelafhankelijk)	Nee	Radiatoren (ongeschikt voor koelen), fancoilunits	Niet altijd beschikbaar

Een cruciaal punt: koelen via radiatoren is niet mogelijk. Radiatoren zijn ontworpen om warmte af te geven, niet om koelte te verspreiden. Bovendien ontstaat er condensvorming op koude radiatoren, wat leidt tot vochtproblemen en schimmel. Vloerverwarming, wandverwarming, een klimaatplafond of fancoilunits zijn wel geschikt. Heeft u vloerverwarming? Dan kunt u in de zomer koel water door de leidingen laten stromen, waardoor de vloer aangenaam koel aanvoelt — vergelijkbaar met het gevoel van tegels op een warme dag.

Lucht-luchtwarmtepompen (ook wel single- of multisplit genoemd) zijn in feite airconditioners met een verwarmingsfunctie. Deze toestellen koelen standaard en zijn de snelste optie om een ruimte af te koelen, maar ze werken per vertrek en missen de gelijkmatige verdeling van een centraal systeem.

Kosten en besparing: koelen met uw warmtepomp in cijfers

De koelkosten hangen af van het type koeling, de isolatiegraad van uw woning, de gewenste binnentemperatuur en het aantal draaiuren. Hieronder een realistisch overzicht voor een gemiddelde tussenwoning (120 m²) tijdens een hittegolfperiode van 14 dagen.

• Actief koelen met lucht-waterwarmtepomp: circa 8-12 kWh per dag, oftewel € 2,25 tot € 3,35 per dag (bij 8 uur koelen).
• Passief koelen met bodemwarmtepomp: circa 1-2 kWh per dag, oftewel € 0,28 tot € 0,56 per dag.
• Mobiele airco (ter vergelijking): circa 15-24 kWh per dag, oftewel € 4,20 tot € 6,70 per dag — en dat voor slechts één kamer.
• Split-airco (ter vergelijking): circa 10-16 kWh per dag, oftewel € 2,80 tot € 4,50 per dag per binnenunit.

Over een volledig koelseizoen (juni t/m september, circa 40 tot 60 warme dagen) bespaart koelen met uw warmtepomp al snel € 150 tot € 400 per jaar ten opzichte van een aparte airconditioning. Heeft u zonnepanelen? Dan daalt het kostenplaatje nog verder, omdat u de opgewekte stroom direct kunt inzetten voor de koelfunctie. Met de afbouw van de salderingsregeling vanaf 2027 wordt eigen verbruik van zonnestroom steeds voordeliger.

Overweegt u een nieuwe warmtepomp met koelfunctie aan te schaffen? De totale kosten van een warmtepomp in Nederland in 2026 liggen tussen € 8.000 en € 25.000 inclusief installatie, afhankelijk van het type. De koelfunctie is bij de meeste lucht-waterwarmtepompen standaard inbegrepen of kost maximaal € 500 extra.

Offerte warmtepomp met koelfunctie aanvragen

Praktische tips om optimaal te koelen tijdens een hittegolf

De koelfunctie van uw warmtepomp levert het beste resultaat wanneer u een aantal basisregels volgt. Hieronder de belangrijkste aanbevelingen die installateurs en energieadviseurs geven.

Temperatuurinstelling en timing

Stel uw gewenste koeltemperatuur in op maximaal 5 °C onder de buitentemperatuur. Een groter verschil kost onevenredig veel energie en kan gezondheidsklachten veroorzaken (spierpijn, verkoudheid). Een binnentemperatuur van 23-25 °C is voor de meeste mensen comfortabel, ook als het buiten 35 °C is.

Programmeer uw thermostaat zodat de warmtepomp begint met koelen voordat de warmte piekt. Start de koeling rond 10:00 uur, ruim vóór het heetste moment van de dag (meestal tussen 15:00 en 17:00 uur). Zo hoeft uw warmtepomp minder hard te werken en verbruikt hij minder energie.

Zonwering en ventilatie

1. Sluit buitenzonwering (screens, rolluiken, zonneschermen) aan de zuidkant vóór 09:00 uur. Buitenzonwering houdt tot 75% van de zonnewarmte tegen, tegenover slechts 25% bij gordijnen aan de binnenkant.
2. Houd ramen en deuren gesloten zolang de buitentemperatuur hoger is dan de binnentemperatuur. Open ze pas 's avonds laat of 's ochtends vroeg om te ventileren.
3. Gebruik een mechanisch ventilatiesysteem met warmteterugwinning (WTW) als u dat heeft. Sommige WTW-units beschikken over een zomerfunctie die koele nachtlucht naar binnen zuigt.

Onderhoud en filterreiniging

Een vervuild filter in de buitenunit van uw warmtepomp kan het koelvermogen met 15 tot 25% verminderen. Reinig het filter van de buitenunit minstens twee keer per jaar: één keer voor het koelseizoen en één keer voor het stookseizoen. Bij lucht-luchtwarmtepompen moet u ook de filters van de binnenunits regelmatig schoonmaken — idealiter elke twee weken tijdens intensief gebruik.

Aanvullende maatregelen

• Gebruik een plafondventilator in combinatie met uw warmtepomp. De luchtstroom zorgt voor een gevoelstemperatuur die 2-3 °C lager ligt, waardoor u de koeling minder hoog hoeft in te stellen.
• Vermijd grote warmtebronnen overdag: oven, droger en vaatwasser produceren veel warmte. Plan deze apparaten in de vroege ochtend of late avond.
• Overweeg dakisolatie als uw woning onvoldoende geïsoleerd is. Een goed geïsoleerd dak (Rc-waarde ≥ 6,0 m²·K/W conform het huidige Bouwbesluit voor nieuwbouw) houdt niet alleen warmte binnen in de winter, maar ook buiten in de zomer.

Installatie en aanpassingen voor de koelfunctie

Heeft u al een warmtepomp maar nog geen koelfunctie? In veel gevallen is het mogelijk om koeling achteraf te activeren of in te bouwen. De benodigde aanpassingen hangen af van uw huidige installatie.

Bij veel moderne lucht-waterwarmtepompen van merken als Daikin, Mitsubishi Electric, Samsung en Vaillant is de koelfunctie softwarematig aanwezig. Een installateur hoeft dan alleen de koelmodus in de regeling te activeren en de vloerverwarmingsverdeler aan te passen met een condensafvoer. De kosten hiervoor liggen tussen € 200 en € 600 inclusief arbeid.

Voor bodemwarmtepompen die passief willen koelen, is een passiefkoelmodule nodig. Dit is een warmtewisselaar die het koele bodemwater direct door uw afgiftesysteem leidt zonder de compressor in te schakelen. De module kost € 300 tot € 800, plus circa € 200 tot € 400 voor installatie.

Belangrijk: laat de koelfunctie altijd door een F-gassen gecertificeerd installateur inregelen. Onjuiste instellingen kunnen leiden tot condensvorming op vloeren en wanden, met vochtproblemen als gevolg. Een goede installateur stelt het dauwpunt correct in en monteert eventueel condenssensoren op de vloerverwarmingsverdeler die de koeling automatisch uitschakelen bij te hoge luchtvochtigheid.

Wilt u weten of uw warmtepomp geschikt is voor koeling en wat de aanpassing kost? Mogelijk komt u ook in aanmerking voor de ISDE-subsidie bij aanschaf van een nieuwe warmtepomp. De ISDE-subsidie bedraagt in 2026 tussen de € 1.000 en € 4.075, afhankelijk van het type warmtepomp en het vermogen. Deze subsidie geldt voor de warmtepomp zelf, niet specifiek voor de koelfunctie, maar verlaagt wel de totale investering aanzienlijk.

Voor meer informatie over subsidiemogelijkheden kunt u terecht bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

Vraag een vrijblijvende offerte aan voor koeling met uw warmtepomp